Pacjenci z nowotworami hematologicznymi potrzebują rehabilitacji dostosowanej do następstw choroby i leczenia. Uzdrowisko może być miejscem jej prowadzenia, jednak każdy zabieg wymaga odrębnej oceny. Krytyczny przegląd piśmiennictwa porządkuje dostępne dane i przedstawia propozycję kwalifikacji uwzględniającej aktualny stan kliniczny oraz ryzyko związane z konkretną procedurą.
Publikacja Amandy Marii Kostro i współautorów obejmuje rehabilitację ruchową, balneoterapię, hydroterapię, borowinoterapię oraz wybrane zabiegi fizykalne. Jej istotną wartością jest oddzielenie danych uzyskanych bezpośrednio u pacjentów z nowotworami hematologicznymi od wyników pochodzących z innych populacji i opinii eksperckich.
Co wynika z dostępnych badań?
Najlepiej udokumentowanym elementem postępowania pozostają ćwiczenia i rehabilitacja funkcjonalna. Mogą wspierać wydolność, sprawność i ograniczanie następstw unieruchomienia. U wybranych pacjentów można je prowadzić także przy cytopeniach, pod warunkiem indywidualnej kwalifikacji, modyfikacji obciążenia i odpowiedniego nadzoru.
Autorzy nie zidentyfikowali natomiast badań klinicznych oceniających balneoterapię lub leczenie uzdrowiskowe bezpośrednio w nowotworach hematologicznych. Nie ustalono również, czy dodanie zabiegów uzdrowiskowych do programu ćwiczeń przynosi w tej grupie dodatkową korzyść.
Wyników dotyczących kąpieli mineralnych, borowiny czy terapii wodnych w chorobach reumatycznych lub po leczeniu raka piersi nie można automatycznie przenosić na pacjentów z białaczką, chłoniakiem czy szpiczakiem.
Wskazówki do praktyki
1. Buduj program wokół celów funkcjonalnych.
Podstawą powinny być indywidualnie dobrane ćwiczenia, trening codziennych czynności i edukacja. Zabiegi uzdrowiskowe mogą być rozważane jako uzupełnienie, jeżeli istnieje konkretne wskazanie i akceptowalny profil ryzyka. Samo miejsce prowadzenia rehabilitacji nie potwierdza skuteczności całego pakietu procedur.
2. Kwalifikuj osobno do każdej procedury.
Zdolność do wykonywania ćwiczeń na sali nie oznacza automatycznie możliwości korzystania z basenu, gorących kąpieli, borowiny czy masażu głębokiego.
| Procedura | Najważniejsze obszary oceny |
|---|---|
| Hydroterapia, kąpiele mineralne i ćwiczenia w basenie | Odporność, zakażenia, stan skóry, dostęp naczyniowy, warunki higieniczne |
| Sauna i zabiegi ogólnoustrojowo ogrzewające | Stabilność krążeniowa, nawodnienie, tolerancja ciepła, zaburzenia czucia |
| Borowinoterapia | Stan skóry, immunosupresja, ryzyko zakażenia i obciążenie cieplne |
| Inhalacje grupowe i tężnie | Narażenie na aerozol, odporność, warunki środowiskowe i wentylacja |
| Masaż i terapia manualna | Krwawienia, leki, zakrzepica, zmiany kostne, rany i dostęp naczyniowy |
| Wybrane zabiegi fizykalne | Wskazanie miejscowe, lokalizacja zmian nowotworowych, stan kości i tkanek oraz przeciwwskazania właściwe dla danej metody |
Są to obszary ostrożności przedstawione w przeglądzie. Ich zastosowanie do zabiegów uzdrowiskowych opiera się głównie na danych pośrednich i ocenie eksperckiej.
3. Interpretuj morfologię razem z obrazem klinicznym.
Znaczenie mają aktualne wyniki, ich trend, objawy i planowany zabieg. Pojedyncza wartość hemoglobiny, liczby płytek lub neutrofili nie stanowi pełnej kwalifikacji.
Autorzy podkreślają, że przywołane w pracy progi laboratoryjne pochodzą z badań nad ćwiczeniami, zaleceń dotyczących zakażeń oraz opinii eksperckich. Nie zostały zwalidowane jako kryteria bezpieczeństwa zabiegów uzdrowiskowych. Cytopenia może wymagać zmiany formy rehabilitacji, a nie całkowitej rezygnacji z ruchu.
4. Uwzględniaj ryzyko charakterystyczne dla choroby i leczenia.
W szpiczaku szczególne znaczenie mają zmiany osteolityczne, złamania i stabilność kręgosłupa. Po przeszczepieniu allogenicznym należy uwzględnić immunosupresję oraz chorobę przeszczep przeciw gospodarzowi, zwłaszcza ze zmianami skórnymi.
Po terapii CAR T prawidłowa morfologia nie wyklucza utrzymujących się zaburzeń odporności. Ważne są także stężenia immunoglobulin, przebyte zakażenia i ewentualne następstwa neurologiczne.
W czerwienicy prawdziwej kąpiele mogą nasilać świąd, a ekspozycja na ciepło i odwodnienie wymagają szczególnej ostrożności. Ryzyko krwawienia należy oceniać również w związku z leczeniem przeciwkrzepliwym, przeciwpłytkowym i inhibitorami BTK.
5. Monitoruj i aktualizuj kwalifikację.
Autorzy proponują schemat „przerwij lub zmodyfikuj”. Gorączka, podejrzenie zakażenia, istotne krwawienie, nowe objawy neurologiczne czy ostry ból kostny wymagają przerwania procedury i oceny medycznej. Duszność spoczynkowa, ból w klatce piersiowej, omdlenie lub podejrzenie powikłania zakrzepowego wymagają pilnej oceny.
Narastające zmęczenie, pogorszenie tolerancji wysiłku i zaburzenia równowagi mogą wymagać skrócenia sesji, zmniejszenia intensywności i zwiększenia nadzoru. Proponowany schemat nie został dotąd prospektywnie zwalidowany w rehabilitacji uzdrowiskowej.
Propozycja zmiany kwalifikacji w Polsce
Autorzy postulują zbadanie ścieżki, która uzupełniałaby kryterium czasu od zakończenia leczenia o uporządkowaną ocenę kliniczną. Obejmowałaby ona ocenę stabilności choroby, stanu hematologicznego, odporności, powikłań oraz bezpieczeństwa poszczególnych procedur.
To propozycja wymagająca pilotażu, walidacji i odpowiednich zmian przepisów. Obecnie obowiązują przeciwwskazania dotyczące czynnej choroby nowotworowej oraz okresów od zakończenia leczenia określonych w regulacjach. Publikacja nie tworzy podstawy do ich pomijania. Portal Gov.pl
Co publikacja wnosi dla specjalistów?
Przedstawia uporządkowany sposób oceny pacjenta i procedury. Pomaga rozwijać dostęp do rehabilitacji z uwzględnieniem rzeczywistego ryzyka, a jednocześnie ogranicza nieuzasadnione przenoszenie korzyści z ćwiczeń na wszystkie zabiegi oferowane w uzdrowisku.
Ograniczeniem pracy jest narracyjny charakter przeglądu, brak formalnej oceny ryzyka błędu poszczególnych badań oraz brak bezpośrednich danych dotyczących zabiegów uzdrowiskowych w hematoonkologii. Zaproponowane rozwiązania stanowią punkt wyjścia do badań i tworzenia standardów.
Źródło
Kostro A.M. i wsp. Balneoterapia i rehabilitacja uzdrowiskowa u pacjentów z nowotworami hematologicznymi: aktualne dowody, bezpieczeństwo kliniczne i proponowane ramy kwalifikacji. Krytyczny przegląd narracyjny. „Journal of Clinical Medicine” 2026; 15(21): 8289. Pełna publikacja.
Informacja o przejrzystości: współautorem publikacji jest Dominik Romiński, a praca została sfinansowane ze środków Inicjatywy na Rzecz Rehabilitacji Hematologicznej rozliczonej z budżetu Stowarzyszenia Kierunek Zdrowie.. Autorzy ujawnili również powiązania zawodowe części zespołu z lecznictwem uzdrowiskowym.